Blog

Szkolne problemy wcześniaków – o tym trzeba rozmawiać!

Piotruś i Janek idą do 1. klasy. W szkole nauczyciel będzie im stawiać takie same wymagania. Nic dziwnego, prawda? Przecież są urodzeni w tym samym roku. Tyle tylko, że Piotruś urodził się w styczniu, a Janek w grudniu, w dodatku wcześniej o 12 tygodni. Tak naprawdę różnica wieku między chłopcami to 15 miesięcy. Podczas, gdy Piotruś radośnie gaworzył, Janek walczył o swoje życie w inkubatorze.

Czym różni się rozwój wcześniaków od dzieci urodzonych w terminie? Przed jakimi wyzwaniami stają rodzice wcześniaków? Zobaczmy.

Narodziny wcześniaka – wielkie wyzwanie

Wcześniak od momentu narodzin ma bardziej pod górkę. Musi poradzić sobie z samodzielnym oddychaniem, regulować temperaturę ciała, przyzwyczaić się do grawitacji. Wody płodowe nie tłumią już dźwięków, a oczy oślepia światło.

Dziecko musi znosić dotyk zimnych dłoni w lateksowych rękawiczkach i nieprzyjemne badania.

Przecież przez to musi przejść każdy noworodek – powiesz. Faktycznie. Jednak dziecko przedwcześnie urodzone o wiele trudniej adoptuje się do nowego otoczenia. W momencie narodzin układ nerwowy wcześniaka nie jest w pełni dojrzały, aby przyjąć różnorodne bodźce: węchowe, wzrokowe, dotykowe.

Ponadto wcześniak po narodzinach jest długo oddzielony od matki, bo przebywa w inkubatorze.

W takich warunkach układ nerwowy wcześniaka łatwo ulega przeciążeniu. A konsekwencje doświadczeń okołoporodowych rzutują na cały jego rozwój.

Jak rodzice przeżywają narodziny wcześniaka?

Doświadczenia rodziców dzieci urodzonych w terminie i urodzonych przedwcześnie także są zupełnie różne.

Rodzice Piotrusia cieszyli się każdą nową umiejętnością chłopca, a rodzice Janka musieli dozować dotyk, aby nie przeciążyć malca. Ich życie było wypełnione lękiem o przyszłość i godzinami spędzonymi w warunkach szpitalnych.

Bycie rodzicem wcześniaka to mieszanka sprzecznych uczuć: radość i duma miesza się z lękiem, a nawet przerażeniem. Bo tu nie chodzi tylko o to, czy wszystko będzie w porządku, ale czy dziecko będzie zdrowe i czy przeżyje.

Narodziny wcześniaka są zatem traumatycznym wydarzeniem w historii całej rodziny.

Jak przedwczesny poród wpływa na więź emocjonalną z dzieckiem?

Porównaj dwie relacje matek tuż po narodzinach:

„Położyli mi synka na brzuch, jego ciepłe, żywe ciałko…doświadczyłam poczucia pełni. Ciężar i kształt synka na moim brzuchu wypełniały pustkę w moim ciele – pustkę, o której sama wcześniej nie wiedziałam, że była. Poczułam ogarniającą mnie harmonię.”

„Gdy pierwszy raz zobaczyłam moją córkę, było to takie obce, dziwne. Nie wiem, co czułam. Część mnie chciała uciec, część obserwowała to jak film, jakby nie dotyczyło mojego życia (…) Nie mogłam jej znaleźć wśród tych wszystkich urządzeń. Była malutka i jakby niebieska. Chciałam (…) dotknąć, ale bałam się ją skrzywdzić. Bałam się, a nawet brzydziłam, to straszne, ale prawdziwe … Nic nie było gotowe: ani jej pokój, ani ona, a tym bardziej ja.”

Dwie matki i dwa zupełnie różne odczucia z porodu.

Przedwczesny poród ma poważny wpływ na rozwój więzi i relacji między rodzicem a dzieckiem. Oczywiście wytworzenie się więzi u wcześniaka nie jest niemożliwe pomimo fizycznego rozdzielenia, ale wymaga większej psychicznej dojrzałości i odporności rodzica. Nie wszyscy rodzice znajdują w sobie siłę, aby sprostać tej sytuacji.

Badania uniwersytetu w Cleveland przyniosły szokujące wyniki. 39% dzieci, które doświadczyły przemocy rodzicielskiej, było wcześniakami, które spędziły pierwsze tygodnie w inkubatorze.

Jak wygląda rozwój poznawczy wcześniaka?

Rozwój intelektualny jest powiązany z rozwojem emocjonalnym. Im bardziej wspierające środowisko – tym bardziej harmonijny rozwój i wyrównanie deficytów.

Wiele badań wskazuje na problemy w rozwoju funkcji poznawczych u wcześniaków.

Najsłabsze wyniki osiągają dzieci urodzone skrajne przedwcześnie – poniżej 27 tygodnia życia. W badaniu Hoff, Munck i Greisen (2004) iloraz inteligencji w skali pełnej był u dzieci pięcioletnich o 12 punktów niższy niż w grupie kontrolnej.

Najczęstszą diagnozą są wielosystemowe zaburzenia rozwoju w obszarze nawiązywaniu relacji i komunikowaniu się. Co istotne – rodzice badanych dzieci cechowali się lękiem o zdrowie i życie dziecka.

Natomiast u wielu dzieci, pomimo przeciętnego rozwoju intelektualnego, zaobserwowano deficyty w funkcjach poznawczych. Mają one wpływ na tzw. umiejętności szkolne czyli czytanie i pisania. Badanai wykazują, że

  • 44% dzieci ze skrajnie niską masą urodzeniową ma obniżoną gotowość szkolną (Roberts 2011).
  • U 57% wcześniaków wystąpiły bardzo duże trudności w nauce oraz potrzeba dodatkowej pomocy w uczeniu się. (zespół Lefebvre 2007).

Ale uwaga! Wyniki te nie są związane z samym wcześniactwem, ale z przebytymi komplikacjami.

Na uwagę zasługuje badanie przeprowadzone przez zespół Bhutty i współpracowników (2002):

  • 81% prac oceniających rozwój funkcji poznawczych wskazywało, że wcześniaki mają wyższe ryzyko diagnozy nadpobudliwości ruchowej, deficytu koncentracji uwagi, objawów depresji i wyższy poziom lęku.
  • U 28% zbadanych dzieci stwierdzono objawy psychiatryczne (w grupie kontrolnej tylko 9%).

Można stwierdzić, że dzieci urodzone przedwcześnie znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka problemów:

  • z uwagą
  • z nadpobudliwością psychoruchową
  • z interpretacją stanów emocjonalnych
  • z zachowaniami wycofująco – lękowymi
  • z zachowaniami agresywnymi
  • z niskimi kompetencjami społecznymi.

Niektórzy badacze wykazują również, że u 75 % dzieci zdiagnozowano specyficzne trudności w uczeniu się, deficyt uwagi, opóźniony rozwój mowy, łagodne uszkodzenie neurologiczne lub problemy szkolne (Deutscher i Fewell, 2005).

A czy znaleziono związek przedwczesnego porodu z funkcjonowaniem emocjonalnym w wieku dorastania?

Zespół Costello 2007 przeprowadził próbę na 1420 nastolatków i zaobserwowano związek niskiej masy urodzeniowej z objawami depresji wg DSM-IV. Depresję rozpoznano u 38,1% dziewcząt i u 4,9% chłopców.

Szkolne problemy wcześniaków – palący problem

Polska jest w czołówce krajów, w których przeżywalność wcześniaków jest bardzo wysoka, a więc liczba dzieci z różnego rodzaju zaburzeniami rozwojowymi wciąż się powiększa.

Dlatego potrzebna jest szersza edukacja w gronie rodziców, nauczycieli, specjalistów, aby skuteczniej rozwijać potencjał dzieci przedwcześnie urodzonych i wspierać ich rodziny.

Zapraszam do cyklu artykułów poświęconych tematowi skutków wcześniactwa w wieku przedszkolnym i szkolnym oraz do dyskusji i wymiany doświadczeń.

W artykule wykorzystałam dane zawarte w książce “Wcześniaki. Rozwój psychoruchowy w pierwszych latach życia” Magdaleny Chrzan – Dętkoś

Przejdź do następnych artykułów

Podziel się swoimi przemyśleniami

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *